TRẦN H SA

Tác giả Joshua Kurlantzick. ... Ngày 19 tháng 8 năm 2026....Hội đông Quan hệ Đối ngoại . (CFR)

Trong năm qua, các quan chức chính quyền Trump đã nỗ lực bảo đảm với các đối tác và đồng minh ngày càng hoài nghi ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương rằng, Hoa Kỳ vẫn cam kết với an ninh của họ, ngay cả trong bối cảnh căng thẳng kinh tế  mất cân bằng thương mại và thuế quan. Tại một cuộc họp bộ trưởng ngoại giao gần đây của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh cam kết lâu dài của Mỹ đối với khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, trình bày cách tiếp cận của chính quyền Trump như một sự tiếp nối của cái gọi là "Xoay trục sang châu Á (Pivot to Asia) do chính quyền Obama nhiệm kỳ đầu khởi xướng, và hứa hẹn các khoản đầu tư chiến lược 2,5 tỷ đô la của Hoa Kỳ ở Đông Nam Á. Tại Đối thoại Shangri-La năm 2025, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã giới thiệu các cam kết của Rubio, nói với các nhà lãnh đạo châu Á rằng Mỹ xem mối đe dọa an ninh từ Trung Quốc là "có thực" và "sắp xảy ra", nhấn mạnh rằng khu vực này là ưu tiên hàng đầu của Mỹ.

Elbridge Colby, thứ trưởng quốc phòng phụ trách chính sách và là  kiến trúc sư chính của chiến lược châu Á dưới thời chính quyền Trump, đã dành phần lớn năm 2026 để đưa ra những cam kết tương tự với các đối tác châu Á. Colby nói trong một bài phát biểu tại Manila vào tháng 8 này, "Mỹ chắc chắn không rút khỏi châu Á," khẳng định rằng thay vào đó, Hoa Kỳ  đang "củng cố" các bảo đảm an ninh khu vực và lợi ích của Mỹ "tham gia ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương nhiều hơn bao giờ hết ." 

Thật không may, các hành động gần đây của chính quyền Trump lại cho thấy điều ngược lại: Tòa Bạch Ốc  đang chuyển hướng ưu tiên thoát khỏi châu Á, do nhu cầu và lựa chọn. Kết quả là, các đồng minh và đối tác châu Á ngày càng lo ngại rằng họ không còn có thể dựa vào các bảo đảm an ninh của Hoa Kỳ, điều này có thể khiến họ tiến gần hơn đến Trung Quốc — hoặc đơn giản là tạo điều kiện cho một cuộc chạy đua vũ trang trong nội bộ châu Á khi họ đang vội vã tự bảo vệ mình.

Các hành động gần đây của Mỹ đã nhấn mạnh điều này. Với rất ít cảnh báo, cuối tuần trước  Tổng thống Donald Trump đã ra lệnh cho Ngũ Giác đài  giảm bớt quy mô các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc, chỉ vài giờ trước khi các cuộc tập trận dự kiến bắt đầu. Lý do của tổng thống cho sự thay đổi này khá phức tạp—ông viện dẫn chi phí của các cuộc tập trận, cho rằng Triều Tiên đã "không gây đe dọa" trong nhiệm kỳ thứ hai (điều này hoàn toàn không đúng), và phàn nàn rằng Seoul đã từ chối hỗ trợ nỗ lực phi hạt nhân hóa Iran của Mỹ. Tất nhiên, sự thay đổi đột ngột này hoàn toàn trái ngược với lời khen ngợi Seoul của Hegseth chỉ vài tháng trước. Hàn Quốc cố gắng tỏ ra tốt nhất, nói rằng hai chính phủ đang duy trì sự phối hợp chặt chẽ. Các cuộc tập trận chung đang được tiến hành, dù với quy mô hạn chế hơn.

Nhưng trong nội bộ, các quan chức Hàn Quốc đã rất phẫn nộ, và quyết định này gần như chắc chắn sẽ làm tăng thêm những quan điểm tiêu cực về Hoa Kỳ tại Hàn Quốc, nơi mà sự ủng hộ của Washington đã giảm mạnh. Trước đó, Ngũ Giác đài  cũng được cho là đã buộc phải rút các hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD  từ Hàn Quốc để xử dụng ở Trung Đông, điều này càng khiến Seoul thêm bất mãn.

Chắc chắn, Hoa Kỳ đang vướng vào chiến tranh ở Trung Đông, cũng như một loạt các hành động cơ bắp và phong tỏa ở Tây bán cầu. Việc rút quân khỏi châu Á đã được dự báo trước trong Chiến lược An ninh Quốc gia 2025, trong đó làm rõ rằng ưu tiên hàng đầu của Tòa Bạch Ốc là thống trị Tây bán cầu — và thậm chí không đề cập đến Trung Quốc cho đến trang 19, trong tổng số 29 trang.

Ngoài việc giảm các cuộc tập trận với Hàn Quốc, chính quyền Trump trong vài tuần gần đây cũng đã di chuyển tàu sân bay Mỹ cuối cùng ở Ấn Độ - Thái Bình Dương ra khỏi khu vực, để xử dụng trong chiến tranh Iran nhằm thay thế một tàu sân bay đã hoạt động trên biển quá thời gian bình thường. Tuy nhiên, việc tàu sân bay Mỹ rời Thái Bình Dương là một biểu tượng quan trọng. Điều này có nghĩa là lần đầu tiên sau nhiều năm, sẽ không còn tàu sân bay nào của Mỹ ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, ngay cả khi Trung Quốc trong những tháng gần đây đã tăng cường các chiến dịch  đe dọa Philippines và các quốc gia khác ở Biển Đông, cũng như Nhật Bản.

Cùng lúc đó, một nghiên cứu của Heritage Foundation ghi nhận rằng, chính quyền Trump đã giảm mạnh các chuyến đi của hải quân Mỹ qua eo biển Đài Loan. Số lượng tàu quá cảnh trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump dường như đã giảm khoảng 50% so với nhiệm kỳ đầu, và giảm 56% so với thời Biden. Cùng với việc giảm số lượng quá cảnh, Trump dường như đã thay đổi chính sách của Mỹ về Đài Loan—thảo luận trực tiếp với một lãnh đạo Trung Quốc, xem Đài Loan như một con bài mặc cả trong quan hệ Mỹ-Trung, thậm chí mô tả hòn đảo này là "không thể bảo vệ được." Tín hiệu gửi đến nhiều người Đài Loan là Hoa Kỳ có thể sẽ không bảo vệ nước này trong trường hợp xảy ra xung đột.

Điều khiến Đài Loan và các đối tác châu Á khác lo ngại hơn là, nói chung chính Trump dường như đang có thái độ mềm mỏng hơn đối với Trung Quốc  và các quan chức Trump phần lớn đã ngừng chỉ trích các vi phạm nhân quyền của Bắc Kinh. (Tuần trước, Colby kêu gọi chấm dứt những "bài phát biểu đạo đức" về các vi phạm nhân quyền của phía Trung Quốc.)

Sự chuyển dịch này không chỉ diễn ra gần Đài Loan. Chính quyền Trump cũng đã cắt giảm số lượng hoạt động tự do hàng hải (FONOP) của các tàu chiến Mỹ tại vùng biển tranh chấp ở Biển Đông—những dấu hiệu quan trọng nhằm cho Bắc Kinh thấy Washington cam kết giữ biển rộng mở cho tất cả mọi người. Trong nhiệm kỳ đầu của Trump, các tàu Mỹ được cho là đã thực hiện mỗi năm ít nhất bảy chuyến FONOP ở Biển Đông, nhằm răn đe Trung Quốc.  Trong sáu tháng đầu nhiệm kỳ thứ hai của Trump, Hoa Kỳ được cho là không tiến hành bất kỳ chuyến FONOP nào.

Kết quả là ngay cả nhiều đối tác và đồng minh kiên định nhất của châu Á cũng đang đặt câu hỏi về cam kết lâu dài của Hoa Kỳ đối với khu vực này. Sự thay đổi chính sách của Mỹ không chỉ giúp Trung Quốc dễ dàng hành động trong khu vực hơn, mà còn khiến cho các nước láng giềng trong khu vực không còn lựa chọn nào khác ngoài việc từ bỏ phòng ngừa rủi ro và liên kết với Bắc Kinh, vì Hoa Kỳ không đáng tin cậy.

Hiện tại, dư luận xã hội ở châu Á về Hoa Kỳ đã sụt giảm mạnh. Một cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew vào tháng 6 tại 36 quốc gia, được công bố đầu năm nay, cho thấy quan điểm tích cực về Hoa Kỳ đã giảm hai con số trong năm qua ở cả Indonesia lẫn Hàn Quốc, và ở phần lớn châu Âu và châu Á - Thái Bình Dương, bảy trên mười người (hoặc hơn) hiện đánh giá Mỹ không thuận lợi. Ở các quốc gia đối tác lâu năm như Philippines và Hàn Quốc, tỷ lệ đánh giá tích cực hiện đang ở mức thấp nhất hoặc gần mức thấp nhất mà Pew từng ghi nhận kể từ khi bắt đầu khảo sát vào năm 2002.

Một số quốc gia ở châu Á (cùng với Úc) đang tăng cường lập kế hoạch quân sự với nhau, như Nhật Bản, Philippines và Hàn Quốc, trong khi những nước khác đang tìm cách tăng ngân sách quốc phòng—không phải vì Hoa Kỳ, mà là không tính đến Hoa kỳ. Như tôi đã đề cập trong một bài viết sau Đối thoại Shangri-La vào tháng 5 năm 2026, "Củ tịch  Việt Nam Tô Lâm, Phó Thủ tướng Australia Richard Marles, và Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjirō Koizumi đều phản đối Hegseth, cho rằng vấn đề thực sự của khu vực là thiếu niềm tin vào các ưu tiên quốc phòng của Washington và việc Mỹ tuân thủ các quy tắc, chứ không phải thiếu vũ khí."

Cuối cùng, một số quốc gia ở Đông Bắc Á thậm chí có thể sẽ tiến tới bước cuối cùng, hướng tới việc sở hữu vũ khí hạt nhân như một biện pháp răn đe tối đa. Nhưng ngay cả khi không có khả năng đó, điều sẽ tạo ra sự bất ổn lớn trên toàn khu vực, hậu quả của sự suy giảm niềm tin vào Hoa Kỳ, cùng với niềm tin của các quốc gia châu Á rằng họ có thể phải tự mình hành động, tạo ra một môi trường bất ổn hơn nhiều—đồng thời tạo thêm một cơ hội nữa cho Trung Quốc (và các đối tác độc tài như Nga) tiếp tục thâm nhập vào một khu vực quan trọng trên thế giới.

------------------

_ Joshua Kurlantzick, chuyên gia CFR, tập trung vào mối liên kết toàn cầu ngày càng tăng giữa các quốc gia phi tự do và tác động của chúng lên thế giới. Ông cũng phân tích quá trình quân sự hóa chính trị, quan hệ của Trung Quốc với Đông Nam Á và các khu vực đang phát triển khác, nỗ lực ảnh hưởng và thông tin của Trung Quốc, quan hệ Mỹ-Trung, cũng như chính trị và kinh tế Đông Nam Á.

_ Trần H Sa lược dịch từ .Hội đông Quan hệ Đối ngoại . (CFR) ... 22/8/2026.